Lam Phuong

LAM PHƯƠNG: NIỀM LẠC QUAN TRONG DÒNG NHẠC BUỒN

TÌNH CA LAM PHƯƠNG: ĐẦY ẮP CÁI ĐÃ CHO ĐI, ĐÃ HẾT và CHỜ PHỤC SINH

LAM PHƯƠNG: NIỀM LẠC QUAN TRONG DÒNG NHẠC BUỒN

ĐỖ HỒNG ANH

Nếu dòng nhạc Lam Phương dễ dàng hòa nhập vào lòng người bởi những ngôn từ đơn sơ, đầy cảm xúc và những giai điệu êm ái trữ tình thì cá nhân người nhạc sĩ tài hoa này cũng dễ dàng chiếm trọn cảm tình mọi giới bằng một nụ cười đôn hậu và một giọng nói nhỏ nhẹ chân tình. Rõ ràng là có một sự tương đồng nhất định giữa các ca khúc và nhạc sĩ. Mỗi ca khúc đã chiếu rọi vào một phần nhỏ trong đời sống của chính tác giả.

Đời sống của Lam Phương trải qua nhiều nỗi cơ cực và là một tấm gương phấn đấu không mỏi mệt. Và có lẽ vì đã nếm nhiều gian nan nên nhạc sĩ đã thành công rất vinh quang trong sự nghiệp âm nhạc với trên 200 nhạc phẩm thời danh trải dài suốt hơn 50 năm sáng tác. Ông là một nhạc sĩ có sáng tác bị sửa đổi lời ca nhiều nhất.

Lam Phương tên thật là Lâm Đình Phùng, sinh ngày 20/3/1937 tại Rạch Giá. Xuất thân là trưởng nam trong một gia đình ly tán vì chiến tranh. Mẹ ông phải chật vật một mình tảo tần nuôi sóc 6 người con. Do đó, Lam Phương rất thương yêu mẹ. Năm mới lên 10 tuổi, vì cuộc sống ở quê nhà quá khó khăn, ông phải một thân bơ vơ lên Sài Gòn kiếm sống và hy vọng phụ giúp phần nào cho gia đình. Buổi ban đầu, Lam Phương tá túc tại nhà một người bác ở Tân Định. Sau khi cuộc sống đã tạm ổn định, ông mới rước mẹ và các em lên theo. Cả gia đình dọn tới một ngôi nhà mướn cũ kỹ, chật hẹp trong con hẻm lầy lội ở khu Đa Kao. Có những đêm mưa nước dột từ trên mái xuống và chảy tràn vào nhà. Cái hiện thực ê chề, cơ cực đó đã được Lam Phương ghi lại trong “Kiếp Nghèo” và “Đèn Khuya”. Có người bảo Lam Phương bi quan, yếm thế vì giai đoạn gian nan này. Thế nhưng, thực sự ông đã cố phấn đấu để vươn lên từ kiếp nghèo.

Lam Phương có cơ duyên với âm nhạc nên được nhạc sĩ Hoàng Lang dạy miễn phí căn bản nhạc lý. Ngày nay, ông vẫn còn nhắc đến người thầy cũ bằng tất cả sự kính nể biết ơn.

Sự nghiệp âm nhạc của Lam Phương bắt đầu với tác phẩm “Chiều Thu Ấy” vào năm 1952. Nhưng hai năm sau, “Chuyến Đò Vĩ Tuyến” và “Kiếp Nghèo” mới thực sự tạo tên tuổi cho ông.

Khi Lam Phương xoay qua sáng tác loại dân ca theo thể điệu mambo thì những dòng nhạc mới này của ông đã thẩm thấu vào lòng mọi tầng lớp dân chúng rất nhanh. Những ca khúc rất thịnh hành lúc bấy giờ như: “Khúc Ca Ngày Mùa”, “Trăng Thanh Bình”, Nhạc Rừng Khuya”... đã làm say mê bao người yêu nhạc.

Dòng nhạc Lam Phương phần lớn thường bắt nguồn cảm hứng từ hiện thực vui buồn và phần khác từ óc tưởng tượng phong phú trời cho. Có lần, Lam Phương chỉ nghe tiếng gõ nhịp trên chiếc phản gỗ để ru con của một người hàng xóm bên nhà mà tưởng tượng ra đó là những tiếng chày giã gạo trong “Khúc Ca Ngày Mùa”. Những ca khúc bán chạy nhất của ông vào cuối thập niên 1950 như: “Chuyến Đò Vĩ Tuyến”, “Đoàn Người Lữ Thứ”, “Sầu Cố Đô”, “Lá Thư Miền Trung”, “Bức Tâm Thư”, “Nắng Đẹp Miền Nam” đã đưa Lam Phương ra khỏi kiếp nghèo.

Đến năm 1958, Lam Phương lên đường nhập ngũ. Khúc quanh này của cuộc đời ông được phản ảnh qua những bản nhạc lừng danh như: “Chiều Hành Quân”, “Tình Anh Lính Chiến”, “Kiếp Tha Hương”... Một năm sau, khi giải ngũ, ông gia nhập ban văn nghệ Bảo An và đoàn văn nghệ Hoa Tình Thương, rồi cộng tác với Biệt Đoàn Văn Nghệ, đài phát thanh Sài Gòn và Quân Đội. Ngoài ra, Lam Phương còn hợp tác với các ban nhạc trên đài phát thanh như ban Hoàng Lang, Võ Đức Tuyết, Văn Phụng, ban kịch Thẩm Thúy Hằng và ban kịch Sống của Túy Hồng.

Cuối thập niên 1960 – thời kỳ vàng son nhất của ông – Lam Phương lập gia đình với Túy Hồng. Người ca kịch sĩ này đã trình bày một cách hết sức truyền cảm những ca khúc của ông như: “Mộng Ước”, “Thu Sầu”, “Phút Cuối”... nhưng rất tiếc bà chỉ nổi tiếng trong lãnh vực kịch nghệ.

Sự thành công vượt bực của Lam Phương trong giai đoạn này khiến cho các nhà xuất bản ban đầu tẩy chay, không phổ biến những sáng tác của ông, nhưng sau đó, khi thấy Lam Phương tự xuất bản và phát hành mà tên tuổi vẫn đi lên, họ lại tìm tới thương lượng để mua các tác phẩm của ông với giá thật cao. Nhờ thế, Lam Phương đã qua được cơn bỉ cực và an cư trong những ngôi nhà khang trang ở khu cư xá Lữ Gia và rồi trên đường Nhật Tảo. Thế là sau gần 20 năm chống chọi với kiếp nghèo, ông đã mang lại những điều mà người mẹ hiền hằøng mơ ước.

Cùng với làn sóng người Việt đi tìm tự do vào ngày 30/4/1975, Lam Phương xuống tàu Trường Xuân rời quê hương và trở thành một trong những người Việt Nam đầu tiên định cư trên đất Mỹ. Cư ngụ ở California một thời gian, sau đó ông sang Paris. Dòng nhạc của ông giờ đây có vẻ chải chuốt, hoa mỹ hơn. Nhất là khung cảnh lãng mạn, thơ mộng và cổ kính của kinh thành ánh sáng đã ảnh hưởng ít nhiều đến dòng nhạc của ông. Lam Phương cảm thấy phóng khoáng, thoải mái hơn trong việc sáng tác vì không còn bị gò bó, đóng khung hay vướng bận trong vấn đề sinh kế, thương mại nữa. Đây là lúc những nhạc phẩm trữ tình nhất ra đời như: “Mùa Thu Yêu Đương”, “Tình Hồng Paris”, “Cho Em Quên Tuổi Ngọc”...

Ưu điểm đặc biệt của nhạc sĩ Lam Phương là ông có thể sáng tác theo mọi thể điệu và mọi đề tài cho mọi giới yêu nhạc trong mọi hoàn cảnh. Dòng nhạc Lam Phương là một thứ âm nhạc nha phiến có khả năng làm đắm say lòng người. Người nghe thật sự đã rung động trên từng nốt nhạc du dương và từng ngôn ngữ thân quen của ông. Họ cũng có thể trông thấy hiển hiện từng góc đời thăng trầm của Lam Phương và từng khúc quanh lịch sử trong mỗi bản nhạc của ông.

Sau khi ông chia tay với người bạn đời, nỗi xót xa, cay đắng trong đời ông vội vàng hiện hình trong những sáng tác như: “Tình Vẫn Chưa Yên”, “Lầm”, “Một Đời Tan Vỡ”...Bên cạnh những đổ vỡ, cuộc sống tình cảm của Lam Phương còn có những mối tình bất ngờ, không chờ đợi . Người nhạc sĩ này chẳng những tài hoa mà còn đào hoa nữa. Có rất nhiều người mến mộ tài năng ông cũng như cung cách khiêm tốn, hoà nhã của ông, cho ông những niềm an ủi vô bờ. Đó là sức sống mới cho những ca khúc lẫy lừng sau này của Lam Phương như: “Bài Tango Cho Em”, “Cỏ Úa”...

Ngày 13/3/1999, Lam Phương bị đứt mạch máu não phải vào bệnh viện cấp cứu và hậu quả là ông bị liệt nửa thân người. Biến cố này đã khiến dòng nhạc Lam Phương phải tạm gián đoạn. Tuy nhiên, ông chưa hề tỏ ra bi quan mà vẫn tiếp tục phấn đấu với bệnh tật. Cuối năm 2002, mặc dù tình trạng sức khoẻ chưa mấy khả quan và chưa thể ôm đàn guitar sáng tác được như trước, Lam Phương đã cố gắng phi thường để tưởng tượng ra từng âm giai trong đầu mà viết nên ca khúc “Hạnh Phúc Mang Theo”.

Hiện ông đang sống tại Garden Grove, California, trong một căn nhà xinh xắn. Hằng ngày ông đều dành thì giờ tập luyện đi đứng và theo dõi báo chí, truyền hình. Hằng ngày nhạc sĩ Lam Phương vẫn ngồi đó trong căn nhà nhỏ với nụ cười thân thiện, những câu bông đùa ý nhị và ánh mắt lạc quan tin tưởng. Chính niềm lạc quan hiếm có đó đã đưa sự nghiệp âm nhạc của Lam Phương từ một “Chiều Thu Ấy” cho đến một “Hạnh Phúc Mang Theo” với hàng triệu triệu con tim rung cảm.

Mỗi nhạc sĩ của chúng ta là một tài năng. Tôi muốn nói tới những người nhạc sĩ không làm chúng ta chán ghét âm nhạc. Đừng so sánh bởi vì chẳng bao giờ có so sánh trong nghệ thuật. Anh chỉ có thể nói anh thích Lam Phương hơn người này, kém người nọ. Ai dám bảo ai nhất? Và ai dám bảo ai bét? Nghệ thuật đâu phải là món hàng. Cũng không hề thấy tiêu chuẩn thưởng ngoạn nào đặt ra. Chúng ta có hàng ngàn thứ tự do, kể cả tự do thưởng ngoạn âm nhạc. Anh cứ nói anh không thích nhạc Lam Phương. Tùy ý anh. Nhưng, công bình và công khai mà nói, đã hàng mấy thế hệ thích nhạc Lam Phương, hát nhạc Lam Phương, say mê nhạc Lam Phương từ năm 1954.

Những người bằng tuổi tôi hẳn chưa quên Khúc Ca Ngày Mùa. Lam Phương tự giới thiệu với chúng ta ca khúc mộc mạc bảng lảng chất dân ca miền Nam ấy. Khúc Ca Ngày Mùa từ Sài gòn phát đi, trên sân khấu những đại nhạc hội tưng bừng, trong máy thu thanh vang vọng tới cùng khắp đồng quê Nam Bộ. Người lớn hát, trẻ con hát. Rồi ban hợp ca Thăng Long đưa nó vào tâm hồn mỗi người những nét đơn giản, chân tình cưa người miền Nam. Lam Phương – đừng nói đếán tài hoa hay tài tử ở đây – bỗng trở thành biểu tượng. Cho đến Ngày Tạm Biệt thì chính cả Phạm Duy cũng ngây ngất cái âm hưởng lâng lâng của miền Nam nguyên khối, nguyên vẹn không chế biến, Ngày Tam Biệt là tất cả ù ơ xao xuyến, hò lơ tình tự, trữ tình Nam Bộ cộng lại. Nó là khúc hát từ trái tim miền Nam bốc ra, lan tỏa, mênh mông, vời vợi và buồn ơi xa vắng. Tôi đã nghe Tình Nghèo, Hò Lơ của Pham Duy. Tôi đã nghe Tiếng Cửûu Long của Phạm Đình Chương. Tuyệt diệu lắm. Mà vẫn thấy thiếu cái gì đó của miền Nam . Gần đây, khi còn ở quê nhà, nghe Dáng Đứng Bến Tre của Nguyển Văn Tí đã say sưa nhiều nhưng khó cảm. Có chi lạ đâu, Ngày Tạm Biệt ở trái tim người miền Nam Lam Phương đôn hậu trào ra. Máu Miền Nam chẩy về tim Lam Phương. Và ngày Tạm Biệt là giòng sông êm đềm bắt nguồn từ một trái tim thu gọn mấy trăm năm đấùt mới. Đáng lẽ giòng sông chia làm trăm khúc nghìn ngành luân lưu đến vô tận. Tiếc thay, Lam Phương đã dừng lại ở Ngày Tạm Biệt. Anh bỏ cái anh có mà người khác không có, anh bỏ nàng Kiều Nguyệt Nga ngơ ngác bên bờ sông Tiền, sông Hậu chạy theo những cô gái thiếu chung thủy bằng những ca khúc mà người Sài Gòn tố lăng gọi là “Thời Trang Nhạc Tuyển”!

Lam Phương đã đi xa hơn, xa cả quê hương lẫn xa đường sáng tạo. Anh tung hoành châu Mỹ. Anh thao túng châu Aâu. Anh viết ca khúc rất hăng và rất thành công. Tuổi trẻ lưu vong hôm nay tiếp tục say mê anh. Anh định nghĩa giá trị của sáng tạo. Giản dị lắm, như tâm hồn anh, như đời sống anh. Sáng tạo là phải có ca khúc mới. Phải có. MỚI. MỚI. Rồi ca khúc ra sao, tính sau. Lam phương phản kháng những anh nghệ sĩ già nua lụ khụ, hết thời khỏa lấp sự về chiều của mình bằng cách giải thích trong sơn say khướt: “Thời đại này, giá trị là từng bài báo nhỏ, không phải tác phẩm lớn.” Sự giải thích đã là tiếng nói chết rồi. Viết sao nổi nữa những con người chỉ dám cao ngạo nhờ men rượu! Lam Phương không cao ngạo giả vờ. Anh rất chân thành, đều đặn gửi tới tuổi trẻ hôm nay những ca khúc mới nhất của anh. Dẫu đã rời sông Tiền, sông Hậu, anh vẫn đi dọc sông Potomac, sông Seine… Anh chưa dừng lại. Để say rượu. Vỗ ngực huênh hoang. Và tuổi trẻ còn yêu mến anh, còn hát, còn nghe nhạc của anh.

Người nghệ sĩ sáng tác y hệt kiếm sĩ. Trong đờøi, chỉ có vài tuyệt chiêu thôi và trên đời, chỉ vài lần Hoa Sơn luận kiếm. Còn lại rặt là những chiêu thức Sơn đông bán thuốc. Để sống. Bởi có ai gửi tiền nuôi nghệ sĩ hàng tháng đâu. Người ta sang lậu băng nhạc, in lậu sách thì đông lắm. Và chính bọn tiêu bạc giả, bọn sâu bọ nghệ thuật này tích ồn ào bắt nghệ sĩ phải thế này thế nọ. Lam Phương đã có một tuyệt chiêu: Ngày Tạm Biệt. Tưởng đã quá nhiều. Anh được quyền múa loạn. Nhưng niềm mong ước của những người yêu mến anh, của tôi là, ngày nào đó, thấy anh đứng trên bờ sông tâm tưởng cũ, mở lối về nguồn, khơi vét trăm nhánh nghìn con. Để dân tộc có nhiều, thật nhiều ca khúc mang hơi thở nồng nàn, đôn hâïu, xao xuyến, bồi hồi của miền Nam yêu dấu.

Nhạc sĩ sáng tác (sinh trưởng tại miền Nam) của chúng ta rất nhiều. Nhưng hình như chỉ có hai người nhạc toát ra một cách rõ ràng cái chất lãng mạn, nóng bức đặc thù của miền Nam là Nguyễn Mỹ Ca và Lam Phương.

Lam Phương, cho đến giờ phút này, có thể nói dược rằng, ông đã dâng trọn đời mình cho âm nhạc. Và sự đóng góp của Lam Phương đối với nền âm nhạc Việt Nam là quan trọng.

Lam Phương sáng tác rất sớm. Những ca khúc đầu tiên của ông được phổ biến khi ông chưa đầy hai mươi tuổi. Nay thì tóc ông đã bạc

Ông viết về nhiều đề tài. Nhưng đều là những gì gần gũi với đời sống: Một đêm trăng, Một ngày mùa, Một cuộc chia tay, Một lần gặp gỡ… Nhạc Lam Phương tràn ngập thiên nhiên. Và thiên nhiên trong nhạc cũa ông lúc nào cũng trong sáng. Cái trong sáng được giữ mãi đến sau này, dù là trong những bản tình ca đau đớn.

Nhạc Lam Phương giản dị, dễ thuộc. Cái đằm thắm, cái quyến rũ của nhạc Lam Phương, nằm trong chính sự giản dị.

Có thể ví tâm hồn Lam Phương với những con kênh, khác hẳn nhữõng ao, hồ.

Ao hồ, lớn nhỏ, kích thước và mực nước đều nhất dịnh, có một vẻ gì đó âm thầm, che dấu.

Con kênh đầy vơi với thủy thiều. Khi nước rút đi, nó phơi bầy đến cả sự khô cạn, như một tấm lòng khi cho cho hết và cũng không còn gì cân che dấu. Lúc thủy thiều trở lại, kênh lại tràn đầy, nhẩy bờ.

Nhạc của Lam Phương, tình ca của Lam Phương, đầy ắp cái cho đi đã hết và chờ đợi phút phục sinh, để có thể cho đi thêm nữa ấy.

Tình ca của Lam Phương buồn, nhưng đó la nhũng lờiø thở than nhiều hơn trách móc.

Nhạc sĩ Lam Phương sinh ra ở một xóm nghe ngoại ô thành phố Rạch Giá, và không có may mắn được đến trường lớp Ââm nhạc bởi tuổi thơ là một chuỗi ngày cơ cực, cô đơn. Mới tròn một tuổi, đã thiếu sự chăm sóc của người Cha: ông bỏ mặc hai mẹ con sống côi cút, đi theo tiếng gọi cũa tình yêu mới. Tình mẫu tử lớn mạnh và theo anh suốt cả cuộc đời, bàng bạc trong nhiều bài ca, cho đến khi luống tuổi, anh viết rieng hai bài Khóc Mẹ và Tạ Ơn Mẹ để dành tặng người. Hai bài này đã được gửi đến thính giả qua hai giọng ca Thái Châu và Như Quỳnh trong tape video Thúy Nga Paris By Night.

Bối cảnh xã hội miền Tây những năm 1940 vẫn còn lệ thuộc vào thực dân Pháp và những điền chủ giàu ruộng đất. Người dân đa số nghèo, phải đi làm công, làm mướn, một nắng hai sương. Nhạc sĩ Lam Phương cũng như dân gian đều thấm thía câu thơ trở thành ca dao:

Hoàn cảnh nghèo quá không cách gì xoay xở nổi, phải bỏ xứ mà đi. Ngày cuối cùng cầm đùm áo quần ra bến xe đò mò đường lên Saigon hoa lệ đi ở đậu một nhà bà con, cậu bé đa cảm này dạo tới dạo lui khắp khu vườn bé nhỏ có những con mương nước bùn đen và đàn cá tra để thu hết mọi hình ảnh quê nhà trong giờ giã biệt. Cậu biết chuyến đi này là chuyến đi định mệnh, quyết tìm cơm áo, khó ngày trở lại chốn vườn xưa. Gần nửa thế kỷ sau bên cốc trà đậm đạc thơm ngon đãi khách, dưới làn khói thuốc có menthol vần vũ trong một căn apartment thành phố Garden Grove, người nhạc sĩ vẫn bùi ngùi khi nhắc lại kỷ niệm khó quên thuở ấu thơ này.

Hình ảnh rõ nét nhất còn in đậm trong ký ức, là những buổi tối cầm quang gánh đến các vòi nước công cộng gánh nước về cho toàn gia đình ông bà chủ. Đôi khi gánh thuê cho vài hàng xóm để kiếm tí tiền vặt, mua sách, mua các bản nhạc của “đàn anh” về hát nghêu ngao sau những lúc đổ mồ hôi lao lực.

Bấy giờ, phong trào tân nhạc nở rộ với những ca khúc của Dương Thiệu Tước, Tô Vũ, Lê Thương, Phạm Duy… (mà sau này người ta gọi là nhạc tiền chiến), cậu bé Lam Phương hăm hở đón nhận với cả tâm hồn.

Được người Bác ruột giúp đỡ học phí, Lam Phương dành thời giờ đến lớp nhạc của nhạc sĩ Hoàng Lang mở tại tư gia, khởi sự cầm đàn và học nhạc lý. Cuộc sống áo cơm đắp đổi qua ngày không làm thui chột ước mơ và khát vọng trở thành nhạc sĩ. ở tuổi mười lăm, chàng thiếu niên Lam Phương soạn bản nhạc đầu đời: Chiều Thu Aáy. Kinh nghiệm sáng tác chưa có, bài ca đầu tay trở thành kỷ vật riêng cho mình, bởi chẳng có nhà xuất bản nhạc nào chịu mua. Lam Phương buồn nhưng không thất vọng, tiếp tục tự học hỏi và tìm ra con đường: nhạc phải đáp ứng được đại đa số quần chúng thính giả mới có cơ may bày bán trên tiệm sách, lề đường.

Má ở miền Tây sau nhiều năm nhớ con, đành đoạn bán đứt khu vườn kỷ niệm, gom góp vốn liếng lên Saigon tìm Lam Phương, cảm ơn những người “chủ” mà cậu bé nhiều năm ăn nhờ ở đậu, giúp việc nhà. Hai má con tìm mua một căn nhà ván nhỏ ở xóm Vạn Chài, sớm tối mẹ con no đói có nhau.

Những ngày tháng nghèo khổ ở giai cấp mạt hạng của xã hội này đã tích lũy vốn sống và làm phong phú tâm hồn, Lam Phương sáng tác Kiếp Nghèo, được quần chúng đón nhận nồng nàn va báo chí Saigon ngợi khen chàng “đã để hết tâm hồn vào tác phẩm vì chính tác giả đã sống một… kiếp nghèo!”

Kiếp Nghèo trở thành bài ca ruột của nhiều nữ ca sĩ các thế hệ, kể từ dạo đó đến nay, lan rộng vào mọi tầng lớp xã hội, nằm trên đầu môi của thanh niên và những người lớn tuổi:

Bài hát phổ cập trong dân gian đến độ khắp hang cùng ngõ hẻm lao động, trẻ em nhại lại lời ca: “đường về đêm nay tối thui,mà sao cô bảo tôi đui, cho bà con lối xóm bùi ngùi…”

Người nhạc sĩ trẻ, khi rảo bước trên đường phố, đạp xe đạp lọc cọc trong cuộc mưu sinh áo cơm, nghe thấy những lời nhại, và…. Cười.

Sau ngày, khi nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn hỏi Lam Phương có buồn chăng khi thấy người ta tự ý sửa lời nhạc thành chuyện tiếu lâm, nhạc sĩ Lam Phương cười hóm hỉnh trên màn ảnh Thúy Nga số 22 và 28: “Tôi thích thú là đằng khác, vì nó cho thấy điệu nhạc của tôi đã đi vào lòng người bình dân. Như câu mở đầu bài Duyên Kiếp:

Là bài ca ăn khách nhất của thập niên 1960, thì bị quần chúng ái mộ sửa lại: -em ơi nếu bụng to rồi thì sao? Mua chai thuốc chuột uống dô rồi đời…

Vào những năm đàu 1950 tên tåuổi Lam Phương đã nổi lên như một “hiện tượng”, bởi lúc đó anh còn quá trẻ, mà những ca khúc vừa sáng tác đã thu hút đồng bào. Trên đài phát thanh, trong các buổi văn nghệ tỉnh lẻ, các đại nhạc hội, sinh hoạt ở các trường học, đều có mặt những nhạc và hoạt cảnh từ những ca khúc của anh: Nhạc Rừng Khuya, Đoàn Người Lữ Thứ, Chuyến Đò Vĩ Tuyến…

Lam Phương được biết đến không những là nhạc sĩ cưa giới binh dân đại chúng với những tính ca nhẹ nhàng tuổi đôi mươi, mà đã hiên ngang buớc vào nhạc dân ca và thời sự. Nhật báo Lẽ Sống hồi ấy nhận xét: “Khúc Ca Ngày Mùa là một bản dân ca đầy màu sắc dân tộc, lời nhạc nhẹ nhàng, duyên dáng, gây cho lòng người một niềm phấn khởi vô biên!”

Anh nhạy cảm với thời sự; nên xúc động trước cuộc di cư vĩ đại tìm tự do 1954, những cuộc vượt sông Bến Hải lén lút của nhân dân Vĩnh Linh, Quảng Bình qua vùng Quảng Trị tự do với tình ca Chuyến Đò Vĩ Tuyến, một thời ăn khách cũng như gần bốn mươi năm sau đó, nhậc sĩ Châu Đình An nổi danh qua bài Đêm Chôn Dầu Vượt Biển.

Những sáng tác được đón nhận nhiệt tình của quần chúng, đã nhấc chàng thanh niên lên một nấc thang cuộc đời: Lam Phương “lên” được cái lambretta, trong tình hình kinh tế mà đa số còn đang dùng xe gắn máy hiệu Goebel, Ichya, Vélo Solex. Lam Phương cưỡi lambretta, tung hoành đầu đường cuối phố, dọc ngang đại lộ Saigon Chợ Lớn để tự đi bỏ mối những bản nhạc chính mình in ra. Chàng đã nhận ra những manh khóe của các nhà phát hành nhạc, và không thích lệ thuộc vào họ. Một vài người bạn yểm trợ vốn liếng, Lam Phương khởi sự ra tay làm thương mại: chẳng phải là mua bán tim óc của các nhạc sĩ đồng nghiệp khác, mà chính là để mưu sinh, vừa sáng tác, vừa lo nhà in, vừa lo phát hành, vừa thu tiền từng sạp báo, quán sách…

Sau mấy tháng mãn hạn quân dịch trở về, Lam Phương bắt tay mạnh mẽ hơn vào công việc thương mại. Bản nhạc được gợi hứng từ những ngày ở quân trường ra đời, lam xôn xao dư luận: Bản Chiều Hành Quân bán chạy và được thanh niên hát trên đầu môi:

Từ hai ngàn bản in, rồi tái bản liên tiếp, đẩy tên tuổi anh lên như diều thuận gió. Dư luận Saigon kháo nhau “ông nhạc sĩ trẻ thất tình nàng ca sĩ nhà giàu ở đường Cống Quỳnh có tên Thúy Ng., bởi trong lúc đi quân dịch, người đẹp đã phải lòng một nhạc sĩ hào hoa khác rồi.” Đến bây giờ, trong buổi trà đàm thân mật với người viết cùng ký giả Trọng Viễn, chủ nhiệm tuần báo Chí Linh, nhạc sĩ Lam Phương cười hóm hỉnh nhưng vẫn quyết cất kín mãi nỗi niềm riêng về rình yêu thời trai trẻ. Anh bảo thôi đừng đi vào chi tiết những chuyện tình đã đi qua trong đời người nghệ sĩ…

Vẫn sáng tác, vẫn tự lo nhà in, vẽ bản cliché, bỏ mối, vẫn tìm nguồn cảm hứng về chiến tranh, dù chiến tranh chưa bộc phát khốc liệt. Bản nhạc Tình Anh Lính Chiến ra đời, được bán sạch cái vèo trong tuần lễ đầu với một ngàn bản. Anh tái bản liên tiếp tới con số khủng khiếp: hai chục ngàn!

Các nhà phát hành chẳng có quyền lợi gì trong nhãc của chàng nhạc sĩ trẻ đang “phất” này, bèn xúm nhau lại quyết triệt hạ lối làm ăn lẻ, bằng chiến thuật “ép giá”. Nhưng Lam Phương gặp thời, lại cùng bạn hữu chịu khó giao tận nơi từng điểm bán lẻ nhan nhản khắp thủ đô Saigon Chợ Lớn cùng các tiệm sách 16 tỉnh Miền Tây. Cứ thế, có ai ngờ chàng nhạc sĩ trẻ, ít vốn liếng, tánh tình mộc mạc, xuề xòa và giàu óc tưởng tượng này, lại phất nhanh, phải nói là Lam Phương “được mùa, bội thu”, như lời nhạc của anh tửng mô tả ngày mùa của nông dân: lúa, lúa chín đầy đồng…

Hàng chục ca khúc nối tiếp ra đời, giữa cuộc sóng bề bộn công việc tự in, tự phát hành nhạc của mình: Thành Phố Buồn, Chiều Tàn… nằm trong thời kỳ vàng son của nhạc sĩ trẻ tuổi nay. Vàng son vì được ăn khách trong đại chúng, vàng son trên số doanh thu. Nhờ đó, căn nhà vốn nảy sinh cảm hứng cho bản Kiếp Nghèo, được tân trang, tuy vẫn chưa tậu đươc căn nhà khác khá hơn theo sự mong ước của Mẹ già. Trong những lần Mẹ-Con tâm sự cùng nhau, Má thường bộc lộ niềm ao ướùc nhỏ nhoi: “Biết bao giờ mới có một căn nhà gạch có nền tráng gạch ca-rô để ngày ngày Má lau chùi.”

Người Mẹ già đã thỏa nguyện: Sau hàng chục bản nhạc bán chạy, nhạc sĩ Lam Phương bỏ chiếc lambretta, tậu ô-tô Peugeot 403 và một căn nhà ở cư xá Lữ Gia vùng Phú Thọ, giã từ xóm Vạn Chài với tuổi niên thiếu vất vả, nghèo túng. Anh tiếp tục hoạt động ca nhạc ráo riết và xôm tụ như viết nhạc, bán nhạc, mở đại nhạc hội, trình diễn những hoạt cảnh các ca khúc nổi tiếng như Nhạc Rừng Khuya, Khúc Ca Ngày Mùa. Những nghệ sĩ sinh hoạt chung dạo đó nay đã trở thành “vang bóng một thời” như cố nghệ sĩ Trần Văn Trạch, Nghệ sĩ Vân Hùng, cây cười Tùng Lâm, nhạc sĩ Lê Duyên, Phùng Trọng, các ca sĩ Phương Dung, Bạch Yến, Hoàng Oanh, Bích Sơn, La Thoại Tân… Và có cả nhạc sĩ thời danh hiện nay, Đức Huy, lúc ấy còn rất trẻ, chơi trống bass.

Con đường làm thương mại của Lam Phương cũng có lúc gập ghềnh, thất bại. Vố đau nhất là chuyến lưu diễn Miền Trung, mà anh làm “ông Bầu”, khi đoàn ca kịch ra tới cố đô Huế. Dạo đó, những gánh cải lương miền Nam hoặc đại nhạc hội thường được tổ chức ở Phu Văn Lâu với một rạp hát lộ thiên sức chứa cả ngàn người. Lam Phương và ban tổ chức khấp khởi mừng vì thấy khán giả túa vào chật ních, thaậm chí từ sân khấu nhìn xuống, rất nhiều ghế người ta ngồi chung với nhau. Tưởng chuyến này hốt bạc lớn, ai dè an tổ chức bị “nội phản”. Tay tiền đạo viên của đoàn ca vũ nhạc ra Huế trước dọn đường, thu xếp rạp hát, đã âm mưu in vé giả bán cho người dân Cố Đô, hốt trọn tiền vé vào túi. Vé chính thức chỉ bán được một ít, không đủ chi phí đoàn xe tải nói chi tới thù lao nghệ sĩ. Ông bầu Lam Phương phải lãnh đủ. Về tới Saigon, việc làm khẩn cấp là phải bán tháo chiếc xế hộp để trang trải chi phí. Vụ thua lỗ này là một kinh nghiệm “nhớ đời” của nhạc sĩ Lam Phương trên đoạn đường thương mại.

Do có máu thương mại trong người, sau cú thất bại chuyến lưu diễn miền Trung bị bạn bè “phản phé”, nhạc sĩ trẻ tuổi Lam Phương lại làm ông bầu vở kịch Yêu của nhà văn nhà báo Chu Tử, diễn ở rạp Thanh Bình cạnh chợ Thái Bình bây giờ. Một tuần lễ vẫn còn khách đông nghẹt, anh kéo qua tuần lễ thứ nhì, đem lại số lời cao. Anh còn tổ chức một ban kịch trên đài truyền hình Saigon có tên ban kịch Sống, qui tụ nhiều nghệ sĩ tên tuổi.

Trong quãng thời gian lưu vong, Lam Phương đa lê gót đi nhiều nơi kể từø khi bước xuống thương thuyền Trường Xuân di tản năm 75. Từ Dallas, Houston, đến thủ đô Washington DC, rồi California, rồi Pairs. Tại đây, Lam Phương bị nét quyến rũ, trữ tình, lãng mạn và nên thơ của kinh đô ánh sáng Paris, và dừng chân ngót tới 10 năm!. Nếu ngày xưa nhạc sĩ Văn Cao vừa làm công nhân máy điện, viết nhạc tình lãng mạn bên cạnh những máy phát điện cổ lỗ sĩ dơ dáy dầu nhốt, giữa tiếng động ầm ì của máy nổ, thì tại Pháp, nhạc sĩ Lam Phương vừa bận rộn mưu sinh bằng restaurant của mình, vừa thả hồn theo nét lãng mạn của cảnh và người Paris, đã sáng tác hàng loạt bài ca với “e” nhạc mới lạ, đánh đúng vào thị hiếu và tâm tư thính giả, qua các giọng ca hàng đầu: Bạch Yến, Khánh Hà, Hương Lan, Elvis Phương, Aùi Vân, Ý Lan…..

Lam Phương tâm sự với nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn trên Thuý Nga 22 rằng, thời gian ở Paris là thời gian “tị nạn ái tình” bởi tại đây, những cuộc tình thực của con người và của nhạc anh viết, đã nẩy nở, đưa giòng nhạc Lam Phương vào một khúc rẽ, đến độ Nguyễn Ngọc Ngạn phải thốt lên “nghe mới mẻ, lạ tai, tưởng của ai chứ không ngờ của Lam Phương, người được mệnh danh là nhạc sĩ của đại chúng.”

Sự chuyển hướng sáng tác này, nhạc sĩ Lam Phương giải thích rằng, từ trước, anh viết theo nhu cầu của nhà xuất bản, của các hãng thu dĩa thu băng nhạc. Có nghĩa là viết theo… “đơn dặt hàng” để sinh nhai. Nay, cuộc sống đã ổn định, anh viết nhạc cho mình. Đấy là các bài Cho Em Quên Tuổi Ngọc, Bãi Nắng, Như Giấc Chiêm Bao, Mưa Lệ, Em Đi Rồi, Tình Đau, Kiếp Phiêu Bồng, Một Mình…..

Những ca khúc mới này thu hút được giới trẻ Việt Nam hải ngoại cho thấy một Lam Phương non sáu mươi tuổi đời, vẫn giữ lòng đam mê cuộc sống nhu văn của E. Hemingway, J. London, Quỳnh Giao, bởi trái tim của anh vẫn đập những nhịp đập của lứa tuổi đôi mươi. Lam Phương già, nhưng nhạc anh vẫn trẻ trung, làm say mê thính giả qua sự diễn đạt tài tình của hầu hết nam nữ ca sĩ trẻ cũng như kỳ cựu: Don Ho, Quỳnh Như, Bảo Hân, Henry Chúc, Dalena,Ý Lan, Hương Lan, Thanh Thúy, Khánh Ly, Phương Hồng Quế, Thanh Lan, Mỹ Lan, Aùi Vân, Elvis Phương, Chế Linh, Thái Châu, Anh Khoe, Quang Bình, Phi Khanh, Hoàng Oanh, v…v….

Nhiều người trong muôn ngàn thính giả từng thưởng thức nhạc Lam Phương, chợt ngỡ ngàng khi nghe giọng ca Bạch Yến vút cao, tưởng đang say sưa uống từng lời nhạc bài Cho Em Quên Tuổi Ngọc:

Bạch Yến đã lột tả được một mảnh hồn của người nhạc sĩ tài hoa. Nghe và thấy nàng hát trên tape video Thuý nga 22 cách đây vài năm người ta nghĩ giọng ca kỳ cựu từng bỏ nước ra đi thuở thanh xuân, người cùng thế hệ với nhạc sĩ Lam Phương, cả ca nhân lẫn người viết nhạc đã hòa nhập với nhau thành một âm thể rung cảm được lòng người nghe. Phải chăng người nhạc sĩ đã nhờ ca sĩ chuyển tâm tình đến thính giả rằng, em cứ yêu đi va cứ hãy quên đi bỏ qua đi mọi chuyện đời phiền lụy. Rằng hãy để dòng đời trôi tự nhiên, chớ níu kéo, chớ dằn vặt tâm tư. Rằng một mai đây khi cuộc tình đã hết, khi em nằm xuống, đã có anh đưa em vào cõi thiên thu, đời đời…

Tâm hồn Lam Phương lãng mạn chừng ấy thôi sao? –Không. Anh đa dạng như nhiều nghệ sĩ khác, ẩn núp sau cái cá tánh bình dị, chân thành. Anh thả hồn theo gió đồng mơn man nhành lúa trĩu hạt cũa đất miền Tây phì nhiêu, theo ngọn lửa rừng ấm lòng người du mục: theể hiện qua các ca khúc về đồng quê va rừng núi thường được hợp ca, dựng hoạt cảnh.

Những ai đã từng là một học sinh miền Nam sau buổi sinh hoạt, tiệc trà, phát thưởng cuối năm, mà chưa từng hát: “Hôm nay đây còn vui trông thấy nhau, bên tiếng ca tiếng đàn ngập trời cao…” của bài Ngày Tạm Biệt. Nó thông dụng như bài Học Sinh Hành Khúc cũa cố nhạc sĩ Lê Thương: “Học sinh là người tổ quốc mong cho mai sau, học sinh xây đời niên thiếu trên bao công lao…”

Những ai từng hụt hẫng một chuyện tình, mà không nhớ giọng ca Thanh Thúy ca bài Trăm Nhớ Ngàn Thương của anh: “Mất anh rồi, xa anh rồi, hoa đã tàn nhụy đã phai, chiều hôm nay trời thanh vắng, em đi về, về với ai?…”

Những ai có một lần đứt ruột ra đi khỏi quê hương, mà chẳng nhớ được giọng ca buộn diệu vợi của Hoàng Oanh theo nhạc của Lam Phương trong bài Chuyến Đò Dĩ Vãng (sau này được tái hiện trên tape video của Asia mang tên Việt Nam Niềm Nhố). Vo81i cá tính mộc mạc, bình dị, anh không sử dụng những từ ngữ thật “kêu”, để rồi qua tiếng hát Hoàng Oanh, bài Chuyến Đò Vĩ Tuyến đánh vào tâm khảm người nghe man mác một nỗi buồn mất nước!.

Ca sĩ kiêm cả nhạc sĩ MC Lê Tín Hương gọi bài hát đó là nhạc phẩm “để đời” cũa Lam Phương. Cô nói anh là một nhạc sĩ mà giòng nhạc đã trải dài theo giòng lịch sử của dân tộc ta. Nhà văn Nguyễn Ngọc Ngạn công nhận nhạc anh trong sáng trong lời ca, bình dị trong tiết tấu!

Nhạc Lam Phương nhiều thể loại. Trong số hơn 200 bài “gia tài sự nghiệp” của anh bốn mươi năm qua, rất nhiều bài trẻ trung với các điệu cha cha cha, rumba, mambo, twist.

Người ta căn cứ vào các điệu nhạc của anh và lời nhạc có phần mới mẻ để nói anh đang bước qua một khúc rẽ mới của con đường sáng tạo nghệ thuật. Thực sự, Lam Phương vẫn viết nhạc theo cái nội tâm cuồn cuộn những đợt sống tin yêu vào tình yêu và cuộc sống, như chính cuộc sống quá sôi động, chứa chan tình quê hương, tình yêu đôi lứa, và quan trọng nhất, yêu chính đời sống của chính mình!!

Trong khi ghi lại vài mảnh đồi của người nghệ sĩ tài hoa này, người viết nhận thấy anh vẫn là người nhạc sĩ của mọi người, mọi tuổi, bởi lòng anh lúc nào cũng phơi phới, yêu đòi, yêu người.

Anh hiện làm chân “cạo giấy” cho hãng chuyển âm phim Trung Hoa với chức vụ bookeeper, đồng thời cũng tiếp tục sáng tác bình thường, cũng soạn hòa âm cho trung tâm nhạc Thúy Nga Paris, cũng hồn nhiên và trong sáng như nhạc anh viết dù đã đén tuổi có thể gọi là “nhạc sĩ lão thành”.

Anh tâm sự: “Tôi sống hết mình, viết nhạc hết mình. Lúc nào,hoàn cảnh nào tôi cũng sáng tác được bởi tôi đam mê cuộc sống và không hề có một dự toán cho đời sống, cứ để cuộc đời đưa đẩy, cứ để rủi may xẩy ra…”

Gọi Lam Phương là nhạc sĩ tài hoa miền Nam, bởi anh đem cái mộc mạc, bình dị của xứ xở miền Tây Việt Nam vào lời nhạc, bởi anh sáng tác quá nhiều thể loại nhạc, đi sâu bào quần chúng. Ở đâu có dấu chân “phiêu bồng” của người nghệ sĩ xuất thân từ hai bàn tay trắng, bơ bơ cô đơn không nhà cửa này, là ở đó có bài ca của anh sáng tạo.

Vài ba trang giấy, không đủ để nói hết sự phong phú, đa tài của nhạc sĩ Lam Phương, thôi thì cứ tóm to81t trong một câu: Còn sống, còn yêu, còn viết nhạc tình…

Tôi không viết để vinh danh Lam Phương. Công trình này đã được dành cho nhiều bậc thức giả, một số tổ chức văn hóa và những thính giả từng yêu mến và say mê nhạc của ông. Hơn nữa, con số 40 năm cũng chưa thể nói hết được con đường mà Lam Phương đã đóng góp, đã dâng trọn đời mình cho nền tân nhạc Việt Nam, những đóng góp đã thể hiện rất rõ ràng một tấm lòng và cái chất lãng mạn đặc thù của người miền Nam. Tôi viết chỉ vì lòng ngưỡng mộ một người bạn, một người bạn nà tôi lúc nào cũng mong mỏi có ngày tôi được viết về ông.

Tình bạn giữa tôi và Lam Phương đậm nét không phải vì những mối liên hệ văn nghệ về xuất bản hay băng nhạc, mà nó là một bức vẽ ghi nhận lại những hoạt động trên sân quần vợt từ những năm cuối của thập niên 60. Những năm tháng ấy, Lam Phương đang ở bước thang tuyệt đỉnh của danh vọng nhưng lại là một người bạn dễ mến ngoài đời và trên sân quần vợt cùng với những bóng dáng của những người bạn khác bây giờ đã thất tán mỗi người một phương: Ngọc Đĩnh, Mai Thế Yên, Kiên Giang Hà Huy Hà, Sỹ Trung, Ngọc Linh, Nguyễn Văn Danh. Hai mươi tám năm sau, gặp lại Lam Phương trong căn nhà di động trên đương Bushard, ông vẫn còn nhận được ra tôi, điều mà trước đó tôi nghĩ ngược lại. Bây giờ Lam Phương nói năng, di chuyển khó khăn hơn, nhưng lúc nào cũng vẫn toát ra cái vẻ lạc quan ẩn kín như thời ông còn trai trẻ, giống như vẻ lạc quan mỗi khi tôi và Lam Phương bị xếp đấu với một cặp rõ ràng lão luyện và mạnh hơn. “Yên tâm đi, mình sẽ thắng mà…” Ông luôn luôn an ủi bất cứ người nào đánh cặp với ông trong những độ quan trọng.

Suốt những năm tháng dài, chúng tôi gặp nhau trên sân quần vợt, người nào cũng hoạt độâng trong giới báo chí hay truyền thông mà chẳng có người nào nói chuyện với Lam Phương về âm nhạc. Chúng tôi chỉ nghe nhạc của ông và coi ông như một nhạc sĩ mà mình ngưỡng mộ ở một thế giới hoàn toàn tách biệt với môn thể thao mà chúng tôi ưa thích. Phải nói một cách thành thật rằng, cả một công trình đóng góp to lớn của Lam Phương vào sự phát triển của tân nhạc Việt Nam là những bàn cân còn nhẹ nhàng đối với chúng tôi lúc đó. Chỉ đến khi chúng tôi đã nằm trong trại cải tạo rồi, đã xa Lam Phương rồi, những giòng nhạc buồn mênh mang của ông mới làm chúng tôi sống trọn vẹn những kỹ niệm cũ của một thời. Những lúc bị đẩy sâu vào đói khổ, tôi cứ tưởng là không còn cần tới những chất lãng mạn như nhạc Lam Phương. Nhưng không phải thế. Bên cạnh những bản tù ca, bên cạnh những lời nhạc hừng hực trong những đêm tranh đấu trong tù, đời sống lưu đầy vẫn cần những cung bậc mượt mà và tài hoa mà Lam Phương đã thể hiện trong những tác phẩm của ông.

Phải bất ngờ thức giấc giữa nửa khuya khi đàn muỗi trong căn biệt giam nào đó văng vẳng qua lỗ tò vò, mới thấy được những lời nhạc đó là những cơn mưa ngàn làm ướt đẫm những trái tim chai đá vì đau khổ. Những lúc như thế, tôi cho rằng nhạc Lam Phương vượt thời gian và không gian. Những nét tài hoa của Lam Phương không nằm ở thứ ngôn ngữ văn học cầu kỳ. Nó cũng không chải chuốt kinh viện như Ngô Thụy Miên hay Từ Công Phụng. Ngôn ngữ trong âm nhạc của Lam Phương giản dị, dễ hiểu, thứ ngôn ngữ mà có người nói rằng “ở chốn dân gian mọi người đều hiểu được”. Ngôn ngữ ấy vốn là hơi thở của đời sống, có sẵn trong dân gian, và được dân gian dùng để thông đạt với nhau, nói ra là hiểu không cần phải diễn dịch.

Đối với những người xính thứ văn học cổ điển, thì coi đây là những tình cảm được diển tả một cách mộc mạc “đầy Nam tính”. Nhưng những ngôn ngữ này lại được lồng vào điệu “Tango Argentine’ ngây ngất. Cuộc đời khởi đi bằng sự nghèo khó của Lam Phương ở tuổi chưa tới 20 bằng những giai điệu đầy lãng mạn này khiến nó không trở thành một thứ tình cảm buồn đến tuyệt vọng. Ngược lại đó là một lời than thở nhẹ nhàng, một lời trách móc gởi đi cho gió. Hôm gặp lại Lam Phương ở căn nhà di động sạch bóng trên đường Bushard, ông có nhắc lại những kỷ niệm về cái kiếp nghèo mà ông và người mẹ già đã phải trải qua. Lam Phương nhấn mạnh rằng kỷ niệm ấy bây giờ vẫn còn lắng đọng trong trái tim của con người đã ngụp lặn trong những sóng gió của lịch sử và của cuộc đời. Nó không hề gây cho ông một lòng thù hận nào đối với xã hội, bởi chưng tài năng của ông đã làm cho cái nghèo ấy trở thành những hình ảnh lãng mạn.

Sau tác phẩm “Chiều Thu Aáy” (viết năm 1952), Lam Phương viết “Trăng Thanh Bình’ và “Khúc Ca Ngày Mùa”, ” Đoàn Người Lữ Thư”ù, “Nắng Đẹp Miền Nam”… những tác phẩm đã làm tên tuổi ông bừng sáng. Lam Phương là người nhạc sĩ đầu tiên đã vượt qua mặt những nhà xuất bản mà lúc đó tên tuổi của họ đã trỏ thành những vị vua. Ông tự xuất bản lấy và cứ sau mỗi buổi chiều tan học về, đạp xe đén bỏ mối cho những tiệm sách và những nơi cần đến những tác phẩm của mình. Dường như ca khúc “Trăng Thanh Bình”, cũng như “Khúc Ca Ngày Mùa” đã phải in đến 600,000 bản, con số phát hành mà ít có nhạc sĩ nào lúc đó đuổi kịp.

Nếu nói tới các giai đoạn lịch sử của đất nước, người ta cũng sẽ không tránh khỏi việc xếp nhạc Lam Phương cùng với những biến thiên của thời cuộc. Những nhà phê bình âm nhạc trường xếp loại những nhạc sĩ cảm nhận được với những thay đổi của cuộc sống là những người thành thật, những người không trốn thánh nhiệm vụ của một nghệ sĩ. Đất nước vào những năm đầu của thập niên 70 không còn không khí thanh bình của thập niên trước nũa. Chiến tranh bắt đầu lan rộng. Cảm thông nhanh chóng được nỗi đau của chiến cuộc, những bấp bênh của đời sống, của tình yêu, của vụn vỡ những bọt sóng như những xô đẩy của chiến tranh, Lam Phương bắt đầu viết một loạt những ca khúc mà hình ảnh của những người ra đi vào trận mạc chỉ thấp thoáng như những bi hùng ca. Nó là những bức tranh thủy mạc về cuộc chiến để cốt làm chiến tranh không trở thành những điều có thể tàn phá mọi hy vọng của con người. Khi nghe “Chiều Hành Quân”, chúng ta không thấy âm hưởng của khúc quân hành, nhưng trong dòng nhạc ấy của Lam Phương, hình ảnh bi hùng tráng của người lính chỉ thoáng hiện trên cái nền rất đậm chất tình tứ của điệu Bolero. Rồi đến “Tình Anh Lính Chiến:, “Biết Đến Bao Giiờ”, “Đêm Dài Chiến Tuyến”, “Buồn Mà Chi Em”,” Mộng Ước”, “Chiều Hoang Vắng”… cuộc chiến được vẽ ra không rõ nét, không có sự hủy hoại đến tàn bạo, Nhưng trong những nốt nhạc, vẫn nghe được ở đâu đó trên quê hương Việt Nam, chiến tranh là một điều gì đó đáng buồn, là tiếng kêu thảng cho cả một dân tộc chứ không riêng gì cho miền Nam.

Bên cạnh những ca phúc phác họ là cái bóng của chiến tranh, vẫn là những ca khúc viết về tình yêu, về những dang dở, về những ngỡ ngàng khi thuyền thay bến, về những nỗi buồn bã của hạnh phúc tan vỡ, về nỗi ước mơ và thực tế phũ phàng của những đổi thay: “Vĩnh Biệt”, “Tình Chết Theo Mùa Đông”, “Lời Yêu Cuối”, “Chiều Tàn”, “Thuyền Không Bến Đỗ”, “Duyên Kiếp”, “Lạy Trời Cho Con Được Bình Yen”, “Tiễn Người Đi”, “Xin Thời Gian Qua Mau”, Lam Phương vẫn khiêm tốn cho rằng “những tác phẩm này ông viết vì cuộc sống và vì nhu cầu của Ban Kịch Sống, ban kịch của Túy Hồng, người bạn đời của ông”. Thực tế, những tác phẩm đã tạo ra một ảnh hưởng lớn suốt mấy thập niên chính là những ca khúc Lam Phương đã viết ra trong giai đoạn nay, nhất là “Trăm Nhớ Ngàn Thương”, “Thu Sầu”, “Thành Phố Buồn”, “Nghẹn Ngào”.

Biến cố tháng Tư 1975 đã đẩy Lam Phương phải lang bạt ở ngước ngoài. Mối sầu cố quốc vì chính những tan vỡ của đời mình đã khiến cho Lam Phương trở thành một nhạc sĩ hiếm hoi tiếp tục sáng tác, tiếp tục gởi đến người tha hương những nỗi nhớ về quê hương, cùng với những kỷ niệm tuyệt vời về một thời đã qua. Thế nhưng, có rất nhiều người không chỉ nghĩ như thế. Bởi trong dòng nhạc Việt ở hải ngoại, Lam Phương bỗng trở thành mẫu mực của những trái tim thổn thức vì cảnh ly hương. Anh đã trở thành nhân chứng cho một dòng nhạc kết đọng bởi những tình cảm đặc biệt của những người lưu vong nơi những “Chiều Tây Đô’’, “Đường Về Quê Hương”, “Vùng Trời Ngày Đó, “Nửa Đời Yêu Em”, hay “Kiếp Phiêu Bồng”…có thể làm người nghe lịm đi vì nỗi nhớ quê hương:

Trong những ngày tháng đầy những khó khăn và sóng gió mà bất cứ người lưu vong nào cũng phải đương đầu, từ những cay đắng vởi bị bứng gốc khỏi quê hương cho đến những khắc khoải của nỗi sầu viễn xứ. Lam Phương còn phải trải qua những kinh nghiệm chua chát của riêng ông. Nếu có một người nào đó nói rằng, những điều mà Lam Phương đã trải qua, đã sống với nó, đã gắn bó với nó trong giai đoạn luân lạc ở nước ngoài chính là những bối cảnh giúp cho Lam Phương đa dạng hóa những sáng tác của ông, thì cũng là một điều không có quá đáng. Từ “Mưa Lệ”, “Yêu Thầm”, “Nửa Đời Yêu Em”, cho đến “Một Đời Tan Vỡ”, “Một Mình”, ”Cho Em Quên Tuổi Ngọc”, “Mùa Thu Yêu Thương”, “Bài Tango Cho Em”, “Niềm Vui Cô Đơn”… Lam Phương đã đi một đoạn đường rất dài, rất am thầm, lặng lẽ chắt chiu với nỗi buồn thật sự của đời mình. Đó không phải là những điều buồn bã vì làm dáng. Đó cũng không phải là những chia xẻ vì nghệ thuật. Nỗi buồn đó ông đã phải gánh, phải sống và phải chịu đựng với nó một thời gian không phải là ngắn ngủi. Đến nỗi có người tưởng rằng ông chung thủy với nỗi buồn của riêng mình như một triết gia.

Lam Phương nói rằng số sáng tác của ông không đồ sộ như người ta tưởng. So với nhiều nhạc sĩ khác, sáng tác của ông kể ra là ít so với 40 năm sinh hoạt liên tục trong âm nhạc. Nhưng sở sĩ nguời ta có cảm tưởng số lượng sáng tác ấy lớn lao như vậy vì nhạc ông được phổ biến rộng rãi và vì lời nhạc dù là lãng mạn nhưng vẫn giản dị, khiến khó ai quên được nó. Sẽ là một điều lầm lẫn, nếu như có người nào đó cố gắng xếp Lam Phương vào một khuynh hướng. Bởi vì một điều có thể giải thích được với những lời mà Nguyễn Đình Toàn viết về Lam Phương mới đây:

“Sự đóng góp của Lam Phương đối với âm nhạc Việt nam là quan trọng. Ông viết về nhiều đề tài, nhưng đều là những gì gần gũi với đời sống: một đêm trăng, một ngày mùa, một cuộc chia tay, một lần gặp gỡ… Nhạc Lam Phương tràn ngập thiên nhiên. Và thiên nhiên trong nhạc của ông lúc nào cũng trong sáng, sự trong sáng được giữ đến mãi sau này, dù là trong những bản tình ca đau đớn.”

Tôi không hề và không viết ra những suy nghĩ về Lam Phương, về đời sống và tác phẩm của ông để vinh danh ông. Bởi thực ra, nhưng tác phẩm của ông đã có thể vinh danh cho một người suốt đời chung thủy với tân nhạc Việt Nam như ông. Tôi viết về Lam Phương là để viết những điều cần viết về một người ban, một nghệ sĩ lãng mạn nhưng trong sáng, một người luôn luôn giữ những rung cảm cùng những vui buồn với những người chung quanh, với bằng hữu và với những người yêu những nét nhạc giản dị mà sâu đậm của ông.

Hôm Thùy Dương và Hải đưa tôi gặp Lam Phương, Tôi thấy ông đã khỏe hơn được một chút. Nhưng đằng sau những khó khăn của nói năng, đi đứng vẫn là những can đảm vượt bực của một người vừa trải qua một cơn stroke và vẫn muốn trồi lên, vượt qua hậu quả của một tai nạn. Nó giống như những lần Lam Phương vùng lên ở những trái banh chót quyết định một độ quần vợt quan trọng.